چرا زلزله رخ می دهد؟

پوسته زمین از صفحاتی تشکیل شده است که این صفحات نسبت به یکدیگر حرکت می کنند، گاهی بر روی هم می لغزند و گاهی به هم برخورد می کنند. در برخی نواحی، مرز صفحات مشخص و به سادگی قابل تعیین است. حال آنکه در مواردی ممکن است در اثر گسترش، لبه صفحات شکسته شده و سبب تشکیل صفحات کوچکتر و یا ریز صفحات محصور بین صفحات بزرگتر شود. حرکت بین صفحات سبب ایجاد انقطاع جدید و یا پیشروی خطوط شکست موجود در ساختار زمین شناسی پوسته می شود که به آن "گسل" اطلاق می شود. با وقوع حرکت نسبی صفحات، انرژی کرنش الاستیک در مصالح نزدیک مرز صفحات با افزایش تنش برشی روی صفحات گسل ذخیره می شود. هنگامی که تنش برشی به حد مقاومت برشی سنگ در امتداد گسل می رسد، سنگ گسیخته شده و انرژی کرنشی ذخیره شده آزاد می گردد.

اگر سنگ ضعیف و شکل پذیر باشد، انرژی کوچک ذخیره شده به آرامی آزاد شده و حرکت غیر لرزه ای اتفاق می افتد. در مقابل اگر سنگ سخت و شکننده باشد، گسیختگی ناگهانی خواهد بود. پارگی سنگ با آزاد شدن انرژی به صورت انتشار امواج تنش خواهد بود. به عمقی که در آن زلزله اتفاق افتاده است «هیپوسنتر» و به نقطه متناظر آن در سطح زمین «اپی سنتر» گفته می شود. اپی سنتر همان نقطه ایست که معمولا خبرگزاری ها در مورد محل وقوع زلزله گزارش می دهند.

 در لحظه آزاد شدن انرژی حاصل از لغزش ناگهانی دو صفحه نسبت به هم، سه نوع موج به ترتیب ایجاد می شود: موج اولیه، موج ثانویه و امواج سطحی. موج اول که موج اولیه ( Primary یا به اختصار P) نامیده می شود بسیار سریع حرکت می کند. این موج باعث ایجاد حرکات رفت و برگشتی در صفحات زمین می شود ولی درک این امواج برای ما انسان ها بسیار دشوار است و تنها توسط دستگاه های ثبت زلزله قابل درک می باشد.  در پی امواج اولیه،  امواج ثانویه (Secondary یا به اختصار S) که با سرعت کمتری حرکت می کند، باعث لرزش زمین بصورت عمودی (بالا و پایین) می شوند، این همان اعلام رسمی زلزله می باشد. هر قدر فاصله شما از اپی سنتر (محل وقوع زلزله) دورتر باشد، فاصله زمانی بین دریافت این دو موج نیز بیشتر است.
📉 موج اولیه می تواند با سرعت ۲۴۰-۴۲۰ کیلومتر در دقیقه (۱۴۴۰۰-۲۵۰۰۰ کیلومتر در ساعت) از سنگ و آب و هوا عبور کند. برخلاف موج اولیه، موج ثانویه نه تنها کندتر است بلکه فقط از سنگ عبور می کند و قابل اندازه گیری در انتهای دیگر زمین نیست.
📈 یکی دیگر از اطلاعاتی که در مورد زمین لرزه گزارش می شود (علاه بر محل وقوع و شدت آن)، عمق آن است. اگر عمق زلزله کمتر و نزدیکتر به سطح زمین باشد، پس از دو موج اولیه و ثانویه، امواج سطحی که مسئول بیشترین جابجایی هستند نیز ایجاد می شوند. این امواج بصورت مارپیچی و مانند امواج دریا باعث حرکت افقی سطح زمین از چپ به راست و چرخشی می شوند و عامل خرابی اکثر ساختمان ها و ایجاد امواج سهمگین سونامی هستند.